Gmina Wiejska Mrągowo o powierzchni 295,14 km2 jest położona w centralnej części województwa warmińsko-mazurskiego. W powiecie mrągowskim stanowi 27,68% powierzchni. Graniczy z następującymi gminami: Gminą Miejską Mrągowo, Gminą Kętrzyn, Gminą Ryn, Gminą Mikołajki, Gminą Piecki, Gminą Sorkwity i Gminą Reszel. Na terenie gminy znajdują się 64 miejscowości wiejskie, a teren ten obecnie zamieszkuje 7,916 tys. mieszkańców. Administracyjnie gmina podzielona jest na 31 sołectw

Powiat Mrągowski to pięć jednostek administracyjnych: Miasto Mrągowo, Gmina Mrągowo, Miasto i Gmina Mikołajki, Gmina Piecki, Gmina Sorkwity. Malowniczo położone pomiędzy jeziorami Czos i Juno.

Siedzibą władz samorządowych powiatu jest Miasto Mrągowo położone w ciągu dróg krajowych nr 16 i 59 w odległości ok. 60 km od Regionalnego Portu Lotniczego Olsztyn-Mazury w miejscowości Szymany. Drugim, co do wielkości miastem są Mikołajki – Żeglarska Stolica Polski,  miasto położone jest w przesmyku jezior Mikołajskiego i Tałty na szlaku Wielkich Jezior Mazurskich. Część powierzchni Powiatu Mrągowskiego zajmuje Leśny Kompleks Promocyjny „Lasy Mazurskie” – jest drugim, co do wielkości obszarem tego typu w Polsce.

 

Uwarunkowania ogólne – położenie

Ukształtowanie powierzchni gminy jest typowe dla obszarów polodowcowych,
a cechą charakterystyczną krajobrazu są zarówno znaczne deniwelacje terenu, jak też występowanie dużej ilości naturalnych zbiorników wodnych (w gminie znajduje się 31 jezior – co stanowi 8,8 % powierzchni gminy). Największe jeziora to Juno (380,70 ha) i Juksty (330,10 ha). Zwarte kompleksy leśne stanowią 20 % powierzchni gminy zdecydowana większość lasów występuje w części południowej gminy, wchodząc w skład wielkiego masywu leśnego Puszczy Piskiej. Krajobraz gminy urozmaicają równoleżnikowe ciągi moren czołowych, przebiegających wzdłuż pagórków. Najwyższy punkt na terenie gminy ma wysokość 217 m n.p.m. i jest położony w rejonie wsi Boże.

Na terenie Gminy Mrągowo występują głównie gleby brunatne z przewagą kompleksu pszennego dobrego i wadliwego z niewielkim udziałem kompleksu pszenno-żytniego. Ponadto dominują gleby iglaste. W klasyfikacji bonitacyjnej gleby te należą głównie do klas III i IVa. Generalnie jakość i przydatność rolnicza gleb w gminie charakteryzuje się wskaźnikiem bonitacji 51,7 pkt, wobec 50,1 pkt dla całego województwa i 49,0 pkt dla powiatu mrągowskiego, a więc nieco powyżej przeciętnej.

Blisko 54 % terenu gminy stanowią obszary chronione.

Infrastruktura techniczna

 

Wodociągi

 

Z gminnej sieci wodociągowej korzysta 6 500 osób, co stanowi blisko 82% mieszkańców gminy. Jest to wskaźnik wyższy niż dla terenów wiejskich województwa warmińsko-mazurskiego (77,7%) i powiatu mrągowskiego (80,6%). Na dzień 31 grudnia 2014r., długość wodociągowej sieci rozdzielczej wynosiła 205,8 km, a liczba przyłączy wodociągowych
1766 szt.

Kanalizacja i oczyszczanie ścieków

 

Poziom skanalizowania gminy wg liczby korzystających mieszkańców wynosi obecnie
ok. 31,4 %, długość sieci kanalizacji sanitarnej wynosi 63,9 km.

Ścieki komunalne z terenu gminy są odprowadzane do dwóch oczyszczalni zbiorczych
w ramach dwóch aglomeracji: Aglomeracja Mrągowo i Aglomeracja Boże.

Nieskanalizowane pozostają przede wszystkim zachodnie i wschodnie tereny gminy.

Na trenie gminy znajdują się 134 przydomowe oczyszczalnie ścieków z czego 83 zostały zrealizowane w ramach inwestycji gminnych (dofinansowane z NFOŚiGW).

Powszechnym rozwiązaniem są zbiorniki bezodpływowe w liczbie 440 szt. Ścieki ze zbiorników bezodpływowych są odbierane przez koncesjonowane firmy i przewożone do oczyszczenia w oczyszczalni ścieków w Polskiej Wsi, eksploatowanej przez ZWiK Sp. z o.o. w Mrągowie. Wymieniona spółka zajmuje się gospodarką wodno-ściekową na terenie Gminy Mrągowo. ZWiK prowadzi działalność polegającą na zbiorowym zaopatrzeniu w wodę
i zbiorowym oczyszczaniu ścieków na terenie Miasta Mrągowa i Gminy Mrągowo.

Gospodarka odpadami

 

Od 2013 roku na terenie Gminy Mrągowo obowiązuje nowy system gospodarowania odpadami, którym objęte zostały wszystkie nieruchomości zamieszkałe i niezamieszkałe.

Odbiorem odpadów komunalnych od mieszkańców gminy zajmują się wyspecjalizowane firmy.

W gminie obowiązuje mieszany oraz selektywny system zbiórki odpadów komunalnych (workowo-pojemnikowy). Na terenie gminy działa Punkt Dobrowolnego Gromadzenia Odpadów (PDGO) w Polskiej Wsi. Przyjmowane są tu odpady pochodzące z gospodarstw domowych dostarczone przez mieszkańców gminy w sposób selektywny. 

Odpady zmieszane i zebrane selektywne, przed transportem do Zakładu Unieszkodliwienia Odpadów Komunalnych w Olsztynie są przeładowywane na stacji przeładunkowej, która znajduje się w Polskiej Wsi (na terenie zrekultywowanego składowiska odpadów). Zagospodarowanie odpadów odbywa się w ZUOK w Olsztynie, który należy do Zakładu Gospodarki Odpadami Komunalnymi sp. z o.o. ZGOK jest komunalną spółką prawa handlowego, w której 100% udziałów należy do 37 samorządów (m.in. Gminy Mrągowo).

Gmina od kilku lat dofinansowuje mieszkańcom usuwanie azbestu – odpadu niebezpiecznego.

Zaopatrzenie w energię elektryczną, sieć gazową i ciepłowniczą

 

Zaopatrzenie w energię elektryczną Gminy Mrągowo odbywa się z krajowego systemu elektroenergetycznego za pośrednictwem stacji rozdzielczej zlokalizowanej
w rejonie wsi Młynowo. Istniejący stan sieci elektroenergetycznej oraz jej układ w sposób zadawalający zapewnia odbiorcom dostawę energii elektrycznej.

Teren gminy zasilany jest w gaz ziemny przewodowy z sieci magistralnej wysokiego ciśnienia relacji Szczytno-Mrągowo z odgałęzieniem do stacji redukcyjno-pomiarowej
w Marcinkowie, relacji Mrągowo-Giżycko i relacji Mrągowo-Kętrzyn.

W gminie nie funkcjonuje scentralizowany system ciepłowniczy. Budynki mieszkalne, budynki użyteczności publicznej, podmioty gospodarcze, zakłady przemysłowe, hotele
i ośrodki wypoczynkowe zasilane są głównie z kotłowni indywidualnych. Podstawowym nośnikiem energii do celów grzewczych są paliwa stałe, głównie węglowe i drewno.
W niewielkim stopniu olej opałowy, gaz płynny, energia elektryczna i gaz ziemny.

Instalacje (odnawialne źródła energii) - OZE 

 

Obecnie na terenie Gminy Mrągowo funkcjonuje 46 instalacji wykorzystujących odnawialne źródła energii (OZE). Największa to elektrownia fotowoltaiczna w mocy 0,5 MW w Polskiej Wsi zlokalizowana na terenie oczyszczalni ścieków, zbudowana w 2014r.,
 Liczba instalacji OZE na terenie gminy jest znaczna. Przeważają kolektory słoneczne w ilości 39 sztuk oraz pompy ciepła w ilości 6 sztuk.

Sieć teleinformatyczna

 

Na terenie Gminy Mrągowo istnieje sieć światłowodowa, umożliwiająca dostęp do szerokopasmowego Internetu, wybudowana w ramach projektu Sieć Szerokopasmowa Polski Wschodniej. Wybudowano siec magistralno-dystrybucyjną oraz sieć dystrybucyjną
z punktami dystrybuującymi w Szestnie i Bożem. Gmina Mrągowo celem zachęcenia mieszkańców do budowania tzw. sieci abonenckiej, przystąpiła do inicjatywy „Planu Cyfrowego 2025 dla Warmii i Mazur”. Rada Gminy podjęła uchwały o zmianie prawa lokalnego w zakresie opłat za zajęcie pasa drogowego dróg gminnych oraz o zwolnieniach podatkowych w zakresie podatku od nieruchomości za grunty, budowle lub ich części wykorzystywane pod infrastrukturę „ostatniej mili”.

Sieć transportowa

 

Łączna długość dróg krajowych na terenie Gminy Mrągowo wynosi 34 km – droga nr 16 relacji: Dolna Grupa – Grudziądz –Iława – Ostróda – Olsztyn – Mrągowo – Ełk – Augustów i droga nr 59 – Ostrołęka – Mrągowo – Giżycko.

Łączna długość dróg wojewódzkich na terenie gminy wynosi 22 km – droga nr 600 (Mrągowo – Szczytno) i droga nr 591 (Mrągowo – Kętrzyn).

Podstawę siatki dróg w gminie stanowią drogi powiatowe o łącznej długości ok.
125 km. Pełnią one funkcję głównych powiązań sieci osadniczej na jej terenie.

Uzupełnieniem głównej sieci dróg są drogi gminne o łącznej długości 123,9 km
o nawierzchni bitumicznej i gruntowej, obsługujące sieć osadniczą, ośrodki turystyczne, zapewniające dojazd do pól i lasów.

Na terenie Gminy Mrągowo funkcjonują ścieżki rowerowe o łącznej długości 0,7 km. Ponadto istnieje sieć oznakowanych szlaków rowerowych wiodących publicznymi drogami oraz leśnymi drogami przeciwpożarowymi.

Gospodarka

 

Podmioty gospodarcze

Wg danych CEIDG na rok 2018 w Gminie Mrągowo prowadzi działalność gospodarczą 388 podmiotów. W tym najwięcej jednostek działało w sekcji: konserwacja
i naprawa pojazdów samochodowych, działalność związana z zakwaterowaniem i usługami gastronomicznymi, budownictwo, sprzedaż detaliczna, produkcja wyrobów z drewna, transport drogowy.

Podstawowe gałęzie gospodarki

 

Podstawowe gałęzie gospodarki w Gminie Mrągowo to:

  • działalność związana z obsługą turystyki – z uwagi na uwarunkowania przyrodniczo-krajobrazowe,
  • rolnictwo (szczególnie chów i hodowla zwierząt, przede wszystkim bydła oraz drobiu),
  • przetwórstwo przemysłowe (szczególnie produkcja wyrobów z drewna, produkcja wyrobów metalowych, produkcja artykułów spożywczych).

Wśród największych podmiotów gospodarczych funkcjonujących w Gminie Mrągowo wymienić można:

  • WILD Polska Sp. z o.o., Zakład Produkcyjny w Marcinkowie (produkcja wsadów owocowych dla przetwórstwa mleczarskiego)
  • TERMIK Sp. z o.o. w Marcinkowie, producent eklektycznych elementów grzejnych
  • BUDEXTAN Przedsiębiorstwo Budowlane Sp. z o.o. w Marcinkowie, budowa
    i sprzedaż obiektów mieszkaniowych, obiektów handlowych, usługowych i innych
  • Kombinat Rolny Szestno Sp. z o.o.
  • Pieczarki Mazurskie „Fedor” w Użrankach, grupa producentka – produkcja pieczarek
  • Mazurskie Domy S.C. w Wyszemborku, produkcja i budowa domów drewnianych
  • Kamieniarstwo Paśnikowski Sp. z o.o. w Karwiach

 

Turystyka

 

Z uwagi na uwarunkowania przyrodniczo-krajobrazowe działalność związana z obsługą turystyki stanowi gałąź gospodarki Gminy Mrągowo. Do największych atutów turystycznych Gminy Mrągowo można zaliczyć:

  • bliskość miasta Mrągowa, które oferuje szeroką gamę atrakcji i imprez. Miejscowości położone na terenie gminy wokół miasta stanowią doskonałą bazę noclegową,
  • południowo-wschodnia część gminy położona w otulinie Mazurskiego Parku Krajobrazowego, wśród lasów i jezior, oferująca znakomite warunki wypoczynku. Liczne jeziora i lasy na terenie całej gminy,
  • atrakcje przyrodnicze (Mazurski Park Krajobrazowy, obszary Natura 2000, rezerwat Gązwa), rekreacyjno-sportowe (przede wszystkim całoroczny ośrodek sportów Góra Czterech Wiatrów z wyciągiem narciarskim, dobrze oznakowane szlaki piesze
    i rowerowe, ścieżki dydaktyczne itp.), atrakcje turystyczne (Szestno – Średniowieczna Wieś, Ogrody Pokazowe i Motylarnia w Marcinkowie, Mini-ZOO „Nasza zagroda”
    w Polskiej Wsi, Ferma Jeleniowatych w Kosewie Górnym),
  • bliskość atrakcji w okolicznych gminach: szlak rzeki Krutyń (102 km), szlak rzeki Dajna (33 km),
  • Kraina Wielkich Jezior Mazurskich 2020, strategia powstała w 2014r., w wyniku współpracy samorządów lokalnych, między innymi Gminy Mrągowo. Cel główny określony jest następująco: „Wzrost konkurencyjności obszaru Wielkich Jezior Mazurskich w zakresie atrakcyjności turystycznej, warunków dla prowadzenia biznesu oraz wysokiej jakości środowiska przyrodniczego i warunków życia”.

 

Na terenie Gminy Mrągowo działalność związaną z zakwaterowaniem i usługami gastronomicznymi prowadzi ok. 80 obiektów z ponad 700 miejscami noclegowymi.

 

Rolnictwo

 

Wg danych Powszechnego Spisu Rolnego z 2010 r., w Gminie Mrągowo działały 1052 gospodarstwa rolne, z czego ponad 21% (223 gospodarstwa) miało powierzchnię większą niż 15 ha. Gospodarstwa powyżej 15 ha skupiają ponad 85% powierzchni gospodarstw rolnych ogółem, podczas gdy w województwie jest to 82% i w powiecie mrągowskim również 82% powierzchni.

73,3 % gospodarstw prowadzi działalność rolniczą. W dobrej kulturze rolnej utrzymane jest ponad 97% powierzchni użytków rolnych. Po zasiewami pozostaje 51% użytków rolnych, łąki i pastwiska stanowią 42% użytków.

Gospodarstw prowadzących uprawy jest 931. Zboża są uprawiane w 902 gospodarstwach (57% powierzchni zasiewów), ziemniaki w 174 (2,8% powierzchni), uprawy przemysłowe w 29 (6,6% powierzchni), rzepak w 27 (6,6% powierzchni), warzywa gruntowe w 5, strączkowe jadalne w 3 gospodarstwach.

478 gospodarstw utrzymuje zwierzęta gospodarskie, w przeliczeniu na duże sztuki – 11 326 DS. Hodowla bydła i hodowla drobiu – 246. Trzodę chlewną utrzymuje zaledwie 70 gospodarstw.

Liczba sztuk drobiu hodowanego na terenie gminy sięga blisko 65 tys. Sztuk, bydła – ponad 11,8 tys. sztuk, trzody chlewnej – blisko 2,5 tys. sztuk.

Na dzień 01.01.2018r., na terenie Gminy Mrągowo:

  • liczba gospodarstw rolnych wynosi – 1105
  • powierzchnia ogólna gospodarstw – 12 278,7961 ha
  • średnia gospodarstwa rolnego – 11,1120 ha

 

Struktura i organizacja społeczna

 

Demografia

 

Wg stanu na dzień 31.12 2017r. w ewidencji gminnej, Gmina Mrągowo liczyła 7916 mieszkańców, czyli zamieszkuje ją 15,8% ludności powiatu. Gęstość zaludnienia na terenie gminy wynosi 27 mieszkańców na 1 km2, a więc jest nieco wyższa niż przeciętna dla gmin wiejskich województwa.

Aktywność i organizacja społeczna

Na terenie gminy działa 6 zastępów Ochotniczej Straży Pożarnej – Użranki, Wyszembork, Szestno, Gązwa, Grabowo, Wierzbowo. Z czego cztery włączone są do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego.

W gminie działa Gminny Klub Sportowy Salęt Boże oraz Ludowy Uczniowski Klub Sportowy „Marcinkowo”.

Na terenie gminy istnieje 8 boisk sportowych – są to boiska wielofunkcyjne. Najważniejszym obiektem sportowo-rekreacyjnym w gminie jest Całoroczny Ośrodek

Sportowy Góra Czterech Wiatrów, który jest wykorzystywany zarówno zimą, jak i latem.

Sieć 19 ogólnodostępnych świetlic wiejskich – stwarza duże możliwości
w zakresie prowadzenia dowolnej aktywności społecznej.

Ponadto w gminie jest 9 placów zabaw, przy których znajdują się siłownie plenerowe.

Edukacja szkolna i przedszkolna

W Gminie Mrągowo działają cztery szkoły podstawowe: Szkoła Podstawowa
w Bożem, w Marcinkowie, w Kosewie, w Szestnie. Przy szkołach działają oddziały przedszkolne.

Szkoły oferują zajęcia w kołach zainteresowań (muzycznych, plastycznych, tanecznych, wokalnych, przyrodniczych, historycznych, języka angielskiego i niemieckiego, korekcyjno-kompensacyjne, rewalidacyjne).

Gminną jednostką organizacyjną wspierającą i obsługującą szkoły i przedszkola na terenie gminy jest Zespół Obsługi Szkół Gminy Mrągowo.

Zdrowie

 

Na terenie gminy nie funkcjonują żadne przychodnie. Mieszkańcy korzystają
z przychodni na terenia miasta Mrągowa. W przypadku konieczności leczenia szpitalnego mieszkańcy gminy mają do dyspozycji szpital w Mrągowie.

Na terenie gminy nie ma aptek ani punktów aptecznych.

Na terenie gminy brak żłobków, dzieci poniżej 3 lat uczęszczają do żłobka niepublicznego
w Mrągowie.

Opieka społeczna

 

W gminie funkcjonuje Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej, który realizuje zadania gminy wynikające z ustawy o pomocy społecznej, ustawy o przeciwdziałaniu przemocy
w rodzinie, o świadczeniach rodzinnych, o pomocy osobom uprawnionym do alimentów,
o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, o wychowaniu w trzeźwości
i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, o ochronie zdrowia psychicznego.

Zasoby dziedzictwa kulturowego oraz dóbr kultury

 

Podstawową instytucją kultury jest Biblioteka Publiczna Gminy Mrągowo w Kosewie, która funkcjonuje od 1956 roku. W skład placówki wchodzą także filia w Szestnie
i Wyszemborku.

Biblioteki wyposażone są w komputery z dostępem do Internetu, z którego mogą korzystać czytelnicy.

Na terenie Gminy Mrągowo znajduje się 35 obiektów zabytkowych objętych ochrona prawną na podstawie wpisu do rejestru zabytków województwa warmińsko-mazurskiego, prowadzonym przez Warmińsko-Mazurskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków.

Wśród obiektów zabytkowych przeważają cmentarze (13 cmentarzy ewangelickich, ewangelicko-augsburskich). Ponadto rejestrem wojewódzkim objęto 2 kościoły w Szestnie
i Użrankach z XV w., XIX – wieczny dwór w Gronowie oraz Szestnie, ruiny zamku i park zamkowy w Szestnie (XVIII-XIX w.). oraz Zespół Folwarczny Boże z XIX w.

Gminna ewidencja zabytków Gminy Mrągowo obejmuje 437 pozycji. Poza zabytkami wpisanymi do wojewódzkiego rejestru zabytków, obejmuje także obiekty nierejestrowane. Są to przede wszystkim zabytki budownictwa murowanego w typie wiejskim (budynki mieszkalne), obiekty użyteczności publicznej oraz sakralne.

Na terenie gminy znajduje się 246 stanowisk archeologicznych, w tym 5 stanowisk archeologicznych objętych ochroną prawna poprzez wpis do rejestru zabytków województwa warmińsko-mazurskiego.